Ang Relo ni Tatay

Bago magretiro si Tatay mula sa pagtatrabaho sa Saudi, noong mga kalagitnaan ng dekada 80, nakaipon na siya ng ilang mga personal na gamit na binigyan niya ng karampatang halaga. Isa na rito ang kanyang relo.


Makintab na abuhin ang kulay nito na may maliit at matigas na pihitan na parang tenga sa gilid. Noong bago pa lang ito ay may kabigatan ito para sa akin dahil yari ito sa isang metal, lalo na ang bracelet nito na kabit-kabit. Kulay itim ang gilid ng mga numero na nakasulat dito at ang kanyang mga kamay ay kulay puti pero sa gabi ay umiilaw ito na malamyang berde na parang sa rosaryo. Isang Seiko na automatic ang relo niya at para sa kanya, ito ang pamantayan ng iba pang relo na makikita at makakasalamuha niya.

Noong una, ibinibida niya iyon sa akin dahil nga daw automatic. Hindi na daw kailangan ng baterya para tumakbo, ang kailangan lang daw ay laging suot ito para hindi tumigil. Bilib naman si ako kaagad.


Sa mga engrandeng okasyon o mga pagtitipon, lagi kong napapansin na suot niya iyon. Bagay iyon sa kanya lalo na kapag nakabarong siya. Sa ibang ordinaryong araw, hindi ko iyon masyado napapansin sa kanya pero alam kong lagi niya nga itong suot. Minsan nga, natanggal ang pagkakakapit nito sa kanyang braso dahil nagkakarpintero siya, nahulog ito sa sahig at muntik nang mabasag. Pansin ko ang pagkatakot niya nung nangyari iyon.


Nuong minsan naman na napaaway ako, sinubukan niya akong tulungan sa suntukan. Hinamon niya ang kalaban ko noon ng mano-mano, nung pumayag yung kalaban ko, dagli-dagli niyang hinubad ang relo niya at pinahawakan sa akin. Ayaw niya raw mabahiran ng dugo ang relo niya, buti na lang inawat siya ng nanay ko kundi bangas-bangas sana yung kaaway ko.


Simula noong isang taon, dahan-dahang bumagsak ang katawan ng tatay ko dahil sa iniindang sakit. Dito ko nasimulang mapansin ang pagluwag ng relo niya sa kanyang kaliwang braso. Kung dati ay laging nakakapit ito at laging nasa itaas ang mukha ng relo, ngayon, iniikot pa niya ang mukha nito bago niya makita kung anong oras na. Ganunpaman, ayaw niya pa rin itong pabawasan ng bracelet at para sa kanya ay eksakto pa rin ito sa braso niya.


Nagkita kami ni Tatay isang araw bago magpista sa Quiapo. Mahina na pero bakas pa rin ang ngiti sa kanyang labi dahil sa aming pagkikita. Ipinakita niya sa akin ang kanyang relo. Mabagal na raw ito at madalas pumapalya na ang oras. Kinuha ko ito at pinagmasdan ang hitsura.


Bakas sa anino ng relo ang ilang taong pinagdaanan nito. May mga gasgas at mantsa sa bracelet at sa salamin nito. Ang tila umiilaw sa gabi na mga kamay nito ay tila naubusan na ng ningas. Magaan na siya at magaspang, wala na ang dating kintab sa kanyang kulay. Pero gaya nga ng sabi ng Tatay ko, umaandar pa ito, yun nga lang mabagal, tila nahihirapan na rin gaya ng kanyang amo.


Sinabi ko sa kanya, hiramin ko muna at ipapaayos ko. Walang salitang nabanggit ngunit nakita ko ang kanyang pasasalamat sa tinuran ko.


Pagkatapos linisin ng isang taga-ayos ng relo ang relo ng aking Tatay, pinilit niya akong palitan na ang ibang piyesa nito. Sabi ko sa kanya na gawin niya itong parang bago. Mahirap daw pero pipilitin niya.


Noong binalik ko ito sa tatay ko pagkatapos maayos, sinipat-sipat niya ang kanyang relo. Napansin niya na naandon pa rin ang mga gasgas at mantsa na hindi matanggal, pero kahit paano ay kumintab ito nang kaunti. Tiningnan niya ang kilos ng mga kamay, tila sinusukat ang galaw ng bawat segundo. Maya-maya tumingin siya sa akin at ngumiti, sabay sabing "Salamat anak, magkano ang bayad ko?'


Biglang bumalik sa isip ko ang mga gamit na ginawa ni Tatay para sa akin. Mula sa mga kahoy na laruan ko nung bata pa ako hanggang sa drawing board na ginamit ko nung college ako. Lahat ito, ginawa niya para sa akin na walang bayad at hindi kailan man naningil, libre ika nga. 


Tiningnan ko lang si Tatay at hinawakan ang kamay, sinuklian ko din siya ng ngiti, sabay wikang, "Bayad na 'Tay, matagal na at may sukli pa kayo..."


Nadagdagan ko kahit paano ang buhay ng relo ng Tatay ko, ito rin ang pinipilit naming gawing magkakapatid para naman sa Tatay namin, kahit alam naming hindi ito kasing dali gaya ng isang relo. Sana lang mas humaba pa ang mga segundong kasama namin siya.